ใส่ถุงยางอนามัย 2 ชั้น เพิ่มการป้องกัน หรือเพิ่มความเสี่ยงโดยไม่รู้ตัว

ถุงยางอนามัยถือเป็นหนึ่งในอุปกรณ์ป้องกันการตั้งครรภ์ไม่พร้อม และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (STIs) รวมถึงเอชไอวี (HIV) ที่ได้รับการยอมรับ และใช้กันอย่างแพร่หลายทั่วโลก ด้วยประสิทธิภาพที่สูง ใช้ง่าย และเข้าถึงได้ แต่ท่ามกลางความพยายาม ป้องกันให้ดีที่สุด กลับมีความเชื่อหนึ่งที่ยังคงแพร่กระจายอยู่ในสังคม คือ การใส่ถุงยางอนามัย 2 ชั้นพร้อมกัน จะช่วยเพิ่มความปลอดภัยเป็นสองเท่า

ความเชื่อนี้ฟังดูเหมือนมีเหตุผล แต่ในทางการแพทย์ และสาธารณสุขกลับตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง เราจะพาคุณไปรู้จักความจริงเกี่ยวกับการใส่ถุงยางอนามัย 2 ชั้น ผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น เหตุผลทางวิทยาศาสตร์ รวมถึงแนวทางการใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกต้อง และปลอดภัยที่สุด เพื่อให้การป้องกันเป็น การป้องกันจริง ไม่ใช่ความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่โดยไม่รู้ตัว

ถุงยางอนามัย คืออะไร? และทำงานอย่างไร?

ถุงยางอนามัย (Condom) คือ อุปกรณ์คุมกำเนิด และป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์แบบกั้น หรือที่เรียกว่า Barrier Method ซึ่งมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งต่อสุขภาพทางเพศของคนทุกเพศทุกวัย โดยเป็นหนึ่งในวิธีที่ได้รับการยอมรับจากองค์กรด้านสาธารณสุขทั่วโลกว่ามีประสิทธิภาพสูง ใช้งานง่าย และเข้าถึงได้มากที่สุด

หลักการทำงานของถุงยางอนามัย

หัวใจสำคัญของถุงยางอนามัยคือการทำหน้าที่เป็น กำแพงกั้น ระหว่างอวัยวะเพศของคู่นอนทั้งสองฝ่าย โดยถุงยางอนามัยจะครอบคลุมอวัยวะเพศชาย (หรือใช้แบบสอดภายในในกรณีถุงยางอนามัยสำหรับผู้รับ) เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการสัมผัสโดยตรงของ

• อสุจิ
• เลือด
• น้ำหล่อลื่น
• สารคัดหลั่งจากอวัยวะเพศ

เมื่อไม่มีการสัมผัสโดยตรงของสารเหล่านี้ โอกาสที่เชื้อโรคจะเข้าสู่ร่างกายของอีกฝ่ายจึงลดลงอย่างมาก

บทบาทของถุงยางอนามัยในการป้องกันการตั้งครรภ์

ในการคุมกำเนิด ถุงยางอนามัยทำหน้าที่ ป้องกันไม่ให้อสุจิเข้าสู่ช่องคลอด และไปผสมกับไข่ จึงช่วยลดโอกาสการตั้งครรภ์ไม่พร้อมได้อย่างมีประสิทธิภาพ หากใช้ถูกวิธี และใช้อย่างสม่ำเสมอ

ถุงยางอนามัยจึงถือเป็นวิธีคุมกำเนิดที่

• ไม่ต้องใช้ฮอร์โมน
• ไม่มีผลต่อระบบร่างกายในระยะยาว
• สามารถใช้เฉพาะเวลาที่มีเพศสัมพันธ์

บทบาทในการป้องกันเอชไอวี และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

ถุงยางอนามัยมีความสำคัญอย่างยิ่งในการลดความเสี่ยงของโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (STIs) โดยเฉพาะ

• เอชไอวี (HIV)
• หนองใน
• ซิฟิลิส
• เริม
• ไวรัสตับอักเสบบี

เชื้อเหล่านี้สามารถติดต่อผ่านเลือด น้ำอสุจิ น้ำหล่อลื่น หรือสารคัดหลั่งจากอวัยวะเพศได้ การใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกต้องตั้งแต่เริ่มจนจบการมีเพศสัมพันธ์ ช่วยลดความเสี่ยงในการติดเชื้อได้อย่างมีนัยสำคัญ

วัสดุที่ใช้ผลิตถุงยางอนามัย

ถุงยางอนามัยถูกออกแบบมาให้มีความบาง แต่แข็งแรง และยืดหยุ่นสูง โดยวัสดุที่นิยมใช้ ได้แก่

• น้ำยางธรรมชาติ (Latex)
  • เป็นวัสดุที่ใช้แพร่หลายที่สุด
  • มีความยืดหยุ่นสูง แนบกระชับ
  • ป้องกันเชื้อโรคได้ดี
  • ต้องใช้ร่วมกับสารหล่อลื่นสูตรน้ำหรือซิลิโคนเท่านั้น (น้ำมันอาจทำให้ยางเสื่อม)
• วัสดุสังเคราะห์ เช่น Polyurethane หรือ Polyisoprene
  • เหมาะสำหรับผู้ที่แพ้น้ำยาง
  • บางกว่า นำความร้อนได้ดี
  • สามารถใช้ร่วมกับสารหล่อลื่นได้หลากหลายชนิด

ไม่ว่าวัสดุชนิดใด ถุงยางอนามัยที่ได้มาตรฐานจะถูกทดสอบความแข็งแรง การรั่ว และความปลอดภัยก่อนวางจำหน่าย

ความสำคัญของความยืดหยุ่น และสารหล่อลื่น

ถุงยางอนามัยถูกออกแบบให้ ทำงานร่วมกับสารหล่อลื่น เพื่อช่วยลดแรงเสียดทานระหว่างการมีเพศสัมพันธ์ ซึ่งมีผลโดยตรงต่อ

• การลดโอกาสถุงยางอนามัยฉีกขาด
• การลดการบาดเจ็บของเนื้อเยื่อ
• การเพิ่มความสบาย และความปลอดภัย

เมื่อใช้สารหล่อลื่นที่เหมาะสม ถุงยางอนามัยจะคงประสิทธิภาพได้เต็มที่ ตรงข้ามกับการเพิ่มแรงเสียดทาน เช่น การใส่ถุงยางอนามัยซ้อนกันหลายชั้น ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้ถุงยางอนามัยเสื่อมสภาพเร็ว และเสี่ยงต่อการขาด

ที่มาของความเชื่อ ใส่ถุงยางอนามัย 2 ชั้น ปลอดภัยกว่า

ความเชื่อนี้มักเกิดจากความเข้าใจง่าย ๆ ว่า

• ใส่ 1 ชั้นยังกลัวขาด
• ใส่ 2 ชั้นน่าจะหนาขึ้น แข็งแรงขึ้น
• ป้องกันได้มากกว่าเดิม

โดยเฉพาะในกลุ่มวัยรุ่นหรือผู้ที่กังวลเรื่องเอชไอวี และการตั้งครรภ์ไม่พร้อม ความตั้งใจเหล่านี้ไม่ได้ผิด แต่ปัญหาอยู่ที่ วิธีการ ซึ่งอาจนำไปสู่ผลลัพธ์ตรงข้ามกับที่คาดหวัง

ทำไมการใส่ถุงยางอนามัย 2 ชั้น จึงเพิ่มความเสี่ยงมากกว่าการป้องกัน

ในมุมมองทางการแพทย์ และสาธารณสุข การใส่ถุงยางอนามัยซ้อนกัน 2 ชั้น ไม่ได้ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการป้องกันการตั้งครรภ์หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ ตรงกันข้าม กลับเป็นพฤติกรรมที่เพิ่มความเสี่ยงหลายด้าน ซึ่งอาจนำไปสู่การป้องกันที่ล้มเหลวโดยไม่รู้ตัว สาเหตุสำคัญประกอบด้วยกลไกต่อไปนี้

เพิ่มแรงเสียดทานระหว่างถุงยางอนามัย ทำให้เสี่ยงฉีกขาดมากขึ้น

ถุงยางอนามัยถูกออกแบบมาให้รับแรงเสียดทานจากการเสียดสีกับผิวหนัง และสารหล่อลื่นเพียงด้านเดียว เมื่อใส่ถุงยางอนามัยซ้อนกัน 2 ชั้น จะเกิดแรงเสียดทาน ระหว่างถุงยางอนามัย กับถุงยางอนามัยโดยตรง ซึ่งเป็นแรงเสียดทานที่วัสดุไม่ได้ถูกออกแบบมาให้รองรับ

แรงเสียดทานที่เพิ่มขึ้นนี้ส่งผลให้

• โครงสร้างของเนื้อยางเสื่อมสภาพเร็ว
• ความยืดหยุ่นลดลง
• เพิ่มโอกาสเกิดรอยรั่วหรือการฉีกขาดระหว่างมีเพศสัมพันธ์

ผลลัพธ์คือ ความเสี่ยงในการตั้งครรภ์หรือการติดเชื้อเอชไอวี และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์กลับ สูงขึ้นกว่าการใช้ถุงยางอนามัยเพียง 1 ชั้นอย่างถูกวิธี

เพิ่มโอกาสถุงยางอนามัยหลุด เลื่อน หรือบิดงอ

ถุงยางอนามัยที่ดีต้องแนบกระชับกับอวัยวะเพศ เพื่อคงตำแหน่ง และทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่เมื่อมีการใส่ถุงยางอนามัยซ้อนกัน 2 ชั้น

• ความกระชับจะลดลง
• ถุงยางอนามัยอาจเลื่อน บิดงอ หรือเคลื่อนตำแหน่งได้ง่าย
• เกิดช่องว่างที่ทำให้สารคัดหลั่งเล็ดลอดออกมา

สถานการณ์เหล่านี้มักเกิดขึ้นโดยผู้ใช้ไม่รู้ตัว และส่งผลให้ประสิทธิภาพในการป้องกันลดลงอย่างมีนัยสำคัญ

ลดประสิทธิภาพของสารหล่อลื่น และเพิ่มการบาดเจ็บของเนื้อเยื่อ

แรงเสียดทานที่สูงผิดปกติจากการใส่ถุงยางอนามัย 2 ชั้น ทำให้สารหล่อลื่นที่ใช้ร่วมกันแห้งเร็วหรือกระจายตัวไม่สม่ำเสมอ ส่งผลให้

• เกิดการเสียดสีโดยตรงกับเนื้อเยื่อ
• เพิ่มความเสี่ยงต่อการระคายเคืองหรือเกิดแผลขนาดเล็ก
• เปิดโอกาสให้เชื้อโรคเข้าสู่ร่างกายได้ง่ายขึ้น

การบาดเจ็บของเยื่อบุอวัยวะเพศ แม้จะมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ก็เป็นปัจจัยสำคัญที่เพิ่มความเสี่ยงในการติดเชื้อเอชไอวี และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นจากความเข้าใจผิดของผู้ใช้

หนึ่งในปัญหาที่สำคัญที่สุดคือ ความเข้าใจผิดว่าการใส่ถุงยางอนามัย 2 ชั้นหมายถึงการป้องกันที่ดีขึ้น ความเชื่อนี้อาจทำให้ผู้ใช้

• ลดความใส่ใจในการตรวจวันหมดอายุของถุงยางอนามัย
• เลือกขนาดถุงยางอนามัยไม่เหมาะสม
• ละเลยการใช้สารหล่อลื่นที่ถูกต้อง
• หรือไม่สังเกตความผิดปกติของถุงยางอนามัยระหว่างใช้งาน

เมื่อความระมัดระวังลดลง ความเสี่ยงโดยรวมจึงเพิ่มขึ้น แม้จะตั้งใจ ป้องกันมากกว่าเดิม ก็ตาม

วิธีใช้ถุงยางอนามัยให้ปลอดภัย และได้ผลจริง

การป้องกันการตั้งครรภ์ และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อย่างมีประสิทธิภาพ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับจำนวนชั้นของถุงยางอนามัย แต่ขึ้นอยู่กับ วิธีการเลือก และการใช้งานที่ถูกต้องตั้งแต่ต้นจนจบ ถุงยางอนามัยที่ได้มาตรฐาน หากใช้ถูกวิธี จะสามารถลดความเสี่ยงได้อย่างมาก ทั้งเอชไอวี และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น ๆ

ต่อไปนี้คือแนวทางสำคัญในการใช้ถุงยางอนามัยให้ปลอดภัย และได้ผลจริง

• ใช้ถุงยางอนามัยเพียง 1 ชิ้น ต่อการมีเพศสัมพันธ์ 1 ครั้ง
  • ถุงยางอนามัยถูกออกแบบมาให้ใช้งาน ครั้งเดียวเท่านั้น การใช้ถุงยางอนามัยมากกว่า 1 ชิ้นพร้อมกัน หรือการนำถุงยางอนามัยที่ใช้แล้วกลับมาใช้ซ้ำ จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการฉีกขาด การรั่ว และการปนเปื้อนของเชื้อโรค
  • ทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์ ควรใช้ถุงยางอนามัยใหม่เสมอ แม้จะเป็นคู่นอนเดิมก็ตาม
• เลือกขนาดถุงยางอนามัยให้พอดีกับอวัยวะเพศ
  • ขนาดของถุงยางอนามัยมีผลโดยตรงต่อประสิทธิภาพในการป้องกัน
  • ถุงยางอนามัยที่ คับเกินไป เสี่ยงต่อการฉีกขาด
  • ถุงยางอนามัยที่ หลวมเกินไป เสี่ยงต่อการหลุดหรือเลื่อน
  • การเลือกถุงยางอนามัยที่พอดีกับอวัยวะเพศ จะช่วยให้ถุงยางอนามัยแนบกระชับ ไม่เลื่อนหลุด และทำงานได้เต็มประสิทธิภาพ
• ตรวจวันหมดอายุ และสภาพซองก่อนใช้งาน
  • ก่อนเปิดใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง ควรตรวจสอบ
  • วันหมดอายุบนซอง
  • ซองไม่ฉีกขาด บวม หรือแห้งผิดปกติ
  • ไม่มีรอยรั่วหรือความเสียหาย
  • ถุงยางอนามัยที่หมดอายุหรือเก็บรักษาไม่เหมาะสม อาจเสื่อมสภาพจนมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า และเพิ่มความเสี่ยงในการฉีกขาดขณะใช้งาน
• ใช้สารหล่อลื่นที่เหมาะสมกับชนิดถุงยางอนามัย
  • สารหล่อลื่นช่วยลดแรงเสียดทาน ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการป้องกันถุงยางอนามัยฉีกขาด
  • ถุงยางอนามัยยางธรรมชาติ (Latex) ควรใช้ร่วมกับสารหล่อลื่นสูตรน้ำหรือสูตรซิลิโคน
  • หลีกเลี่ยงสารหล่อลื่นที่มีน้ำมันเป็นส่วนประกอบ เช่น เบบี้ออยล์ วาสลีน หรือน้ำมันนวด
  • การใช้สารหล่อลื่นไม่เพียงช่วยเพิ่มความสบาย แต่ยังช่วยรักษาประสิทธิภาพของถุงยางอนามัยได้ตลอดการมีเพศสัมพันธ์
• สวมถุงยางอนามัยตั้งแต่เริ่มต้นจนจบการมีเพศสัมพันธ์
  • ถุงยางอนามัยควรถูกสวม ตั้งแต่เริ่มมีการสัมผัสทางเพศ ไม่ใช่สวมเฉพาะช่วงใกล้หลั่ง เพราะในช่วงก่อนการหลั่งอสุจิ อาจมีสารคัดหลั่งที่มีเชื้อเอชไอวีหรือเชื้อโรคอื่นปะปนอยู่
  • การใช้ถุงยางอนามัยอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ต้นจนจบ เป็นหัวใจสำคัญของการป้องกันที่ได้ผลจริง
• เปลี่ยนถุงยางอนามัยใหม่ทุกครั้ง เมื่อมีการเปลี่ยนกิจกรรมทางเพศ
  • หากมีการเปลี่ยนลักษณะกิจกรรมทางเพศ เช่น
  • จากทางทวารหนักไปทางช่องคลอด
  • จากการสัมผัสภายนอกไปสู่การสอดใส่
  • ควรเปลี่ยนถุงยางอนามัยใหม่ทันที เพื่อป้องกันการนำเชื้อโรคจากบริเวณหนึ่งไปสู่อีกบริเวณหนึ่ง ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของการติดเชื้อ

ถุงยางอนามัยกับการป้องกันเอชไอวี และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์

ถุงยางอนามัยถือเป็นหนึ่งในเครื่องมือพื้นฐานที่มีบทบาทสำคัญที่สุดในการป้องกันเอชไอวี (HIV) และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ (Sexually Transmitted Infections: STIs) เนื่องจากเป็นวิธีที่ช่วย ป้องกันการสัมผัสโดยตรงของสารคัดหลั่ง และเชื้อโรค ซึ่งเป็นช่องทางหลักของการแพร่เชื้อ

ประสิทธิภาพของถุงยางอนามัยในการป้องกันเอชไอวี

จากข้อมูลทางการแพทย์ และสาธารณสุข การใช้ถุงยางอนามัยอย่าง ถูกต้อง และสม่ำเสมอทุกครั้งที่มีเพศสัมพันธ์ สามารถลดความเสี่ยงในการติดเชื้อเอชไอวีได้มากกว่า 90%

เหตุผลสำคัญคือ

• เชื้อเอชไอวีแพร่ผ่านเลือด น้ำอสุจิ น้ำหล่อลื่น และสารคัดหลั่งจากอวัยวะเพศ
• ถุงยางอนามัยทำหน้าที่เป็นเกราะกั้น ไม่ให้สารเหล่านี้เข้าสู่ร่างกายของอีกฝ่าย
• ลดโอกาสการเข้าสู่ร่างกายผ่านเยื่อบุหรือบาดแผลเล็ก ๆ ที่มองไม่เห็น

อย่างไรก็ตาม ประสิทธิภาพนี้จะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อถุงยางอนามัยไม่ฉีกขาด ไม่หลุด และถูกใช้อย่างถูกวิธีตั้งแต่เริ่มต้นจนจบการมีเพศสัมพันธ์

การป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น ๆ

นอกจากเอชไอวี ถุงยางอนามัยยังช่วยลดความเสี่ยงของโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น ๆ ได้อย่างมีนัยสำคัญ เช่น

• หนองใน
• ซิฟิลิส
• หนองในเทียม
• ไวรัสตับอักเสบบี
• เริม (ลดความเสี่ยงได้ แต่ไม่ 100% หากมีการสัมผัสผิวหนังบริเวณที่ไม่มีถุงยางอนามัยปกคลุม)

การใช้ถุงยางอนามัยอย่างสม่ำเสมอช่วยลดการแพร่กระจายของโรคเหล่านี้ในระดับบุคคล และระดับสังคม

ถุงยางอนามัย: เครื่องมือสำคัญ แต่ไม่ใช่เครื่องมือเดียว

แม้ถุงยางอนามัยจะมีประสิทธิภาพสูง แต่ในทางการแพทย์ถือว่าเป็นเพียง หนึ่งในเครื่องมือของการป้องกันแบบผสมผสาน (Combination Prevention) ซึ่งให้ผลดีที่สุดเมื่อใช้ร่วมกับวิธีอื่น ๆ

• การตรวจเอชไอวี และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อย่างสม่ำเสมอ การตรวจเอชไอวี และ STIs เป็นประจำช่วยให้
  • รู้สถานะสุขภาพของตนเอง
  • เข้าสู่การรักษาได้เร็ว หากพบการติดเชื้อ
  • ลดการแพร่เชื้อไปสู่ผู้อื่นโดยไม่รู้ตัว
  • สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยง การตรวจอย่างสม่ำเสมอถือเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพทางเพศที่จำเป็น
• การใช้ PrEP ในกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง เพราะ PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) คือการใช้ยาต้านไวรัสเพื่อป้องกันการติดเชื้อเอชไอวีในผู้ที่ยังไม่ติดเชื้อ โดยเฉพาะกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง
  • เมื่อใช้ PrEP อย่างถูกต้อง และสม่ำเสมอ สามารถลดความเสี่ยงในการติดเชื้อเอชไอวีได้อย่างมาก
  • แต่ ไม่สามารถป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น ๆ ได้
  • ดังนั้น การใช้ PrEP ควบคู่กับถุงยางอนามัยจึงเป็นแนวทางที่ปลอดภัยที่สุด
• การสื่อสารกับคู่นอนอย่างเปิดเผย และตรงไปตรงมา การพูดคุยเรื่องสุขภาพทางเพศกับคู่นอนอย่างตรงไปตรงมา ช่วยให้
  • ตกลงวิธีป้องกันร่วมกัน
  • สร้างความเข้าใจ และความเชื่อใจ
  • ลดพฤติกรรมเสี่ยงจากความเข้าใจผิด
  • การสื่อสารถือเป็นอีกหนึ่ง เครื่องมือป้องกัน ที่สำคัญไม่แพ้ถุงยางอนามัย หรือยา

ตารางเปรียบเทียบการใช้ถุงยางอนามัยปกติ vs การใส่ถุงยางอนามัย 2 ชั้น

อ่านบทความอื่น ๆ เพิ่มเติม

• ทุกเรื่องที่ควรรู้เกี่ยวกับการตรวจ STI/STD: ขั้นตอน และค่าใช้จ่าย
• รู้ผลเร็ว รักษาไว : ความจำเป็นของการตรวจหาเชื้อเอชไอวี

แม้เจตนาจะดี แต่การใส่ถุงยางอนามัย 2 ชั้น ไม่ใช่วิธีป้องกันที่ถูกต้อง และอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการฉีกขาด หลุด หรือการติดเชื้อโดยไม่รู้ตัว

ความรู้ที่ถูกต้อง การเลือกใช้ถุงยางอนามัยอย่างเหมาะสม และการใช้เพียง 1 ชิ้นอย่างถูกวิธี คือหัวใจสำคัญของการป้องกันที่แท้จริง

การป้องกันที่ดี ไม่ได้วัดจาก จำนวนชั้น แต่คือ ความเข้าใจ และการใช้ที่ถูกต้อง

เอกสารอ้างอิง

• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Condom Effectiveness. ข้อมูลประสิทธิภาพและการใช้ถุงยางอนามัยอย่างถูกต้อง. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.cdc.gov/condomeffectiveness
• World Health Organization (WHO). Condoms and HIV prevention. แนวทางการใช้ถุงยางอนามัยเพื่อป้องกันเอชไอวี. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.who.int
• UNAIDS. Prevention Gap Report. รายงานการป้องกันเอชไอวีและบทบาทของถุงยางอนามัย. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.unaids.org
• Department of Disease Control, Ministry of Public Health Thailand. ข้อมูลการป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์และเอชไอวี. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://ddc.moph.go.th
• Guttmacher Institute. Contraceptive Use and Effectiveness. ข้อมูลการคุมกำเนิดและการใช้ถุงยางอนามัย. [ออนไลน์] เข้าถึงได้จาก https://www.guttmacher.org